Startpagina

maandag 7 september 2015

Katten in de kunst

Dat katten tegenwoordig heel populair zijn op internet en YouTube is geen nieuws. Hoe zit het met katten in de kunst? Hier een greep uit de katten in de kunstgeschiedenis. 



Tuin der lusten: Jheronimus Bosch, 1480-1490 (Museum del Prado)
Dit is een fragment op het middenpaneel van het drieluik Tuin der lusten. Bosch stelt hier de zondigheid van de mens aan de kaak. Op het middenpaneel is de mens zonder remmingen te zien. Overal zijn naakte mensen te zien die zich aan velerlei lusten overgeven. De kat die hier afgebeeld wordt is geen normale kat, hij draagt stekels op zijn kop. Het is één van de vele fabeldieren die hier zijn afgebeeld.  



Een studie van katten, draken en andere dieren: Leonardo da Vinci,1513-1515 (Royal Library Windsor)                                                 

Leonardo Da Vinci was gefascineerd door de natuur. Vooral de bewegingen en vormen van verschillende dieren interesseerden hem zeer. Hij was geïntrigeerd door de bewegelijkheid van de ruggengraat van de kat. Op dit studieblad is de kat dan ook in verschillende soorten posities te zien, zoals zittend, slapend, spelend, angstig en sluipend. Da Vinci was ook van plan een verhandeling te schrijven over dieren met vier poten. Een beroemd citaat van Da Vinci is: "Zelfs de kleinste kat is een meesterwerk". 

Een opvallend detail is het draakje onderaan het blad dat over zijn schouder naar achteren kijkt.



Portret van een jonge vrouw met kat: Bacchiacca, 1525-1530


De aanwezigheid van een kat was in de Renaissance vaak bedoeld om de aantrekkelijkheid van de geportretteerde vrouw te benadrukken. Hier kijken de vrouw en de kat zijdelings naar de toeschouwer. Hiermee wordt geïmpliceerd dat de vrouw, net als de kat, eigenzinnig en wild is. Het moest de sensualiteit van de vrouw weergeven.





Vrouw met kat: Hans Baldung, 1529

Dit schilderij staat symbool voor de muziek. De altviool, zoals alle snaarinstrumenten, stond in de Renaissance symbool voor hoogstaande muziek. Het boekje dat de vrouw in haar hand heeft, is een muziekboekje. De grote slaperige witte kat staat voor een kalm, rustig en evenwichtig karakter.



Jonge man die een kat aait: Judith Leyster, 1635 (Museumslandschaft Hessen Kassel) 



Judith Leyster, één van de eerste vrouwen die in het Schildersgilde (van Haarlem) werd opgenomen, is bekend om de aanwezigheid van katten in haar portretten.


Katten vechten in de voorraadkast: Paul de Vos, 1630-1640 (Museo del Prado)



Paul de Vos was gespecialiseerd in het schilderen van jacht- en dierenscènes, zoals vechtende honden, katten en zingende vogels.


Kapperszaak met apen en katten: Abraham Teniers, zeventiende eeuw (Kunsthistorisches Museum in Wenen)


De Vlaamse schilder Abraham Teniers heeft bijgedragen aan de verspreiding van de Singerie (afbeeldingen met grappige scènes waarin apen voorkomen). Vanaf de zestiende eeuw tot in de late zeventiende eeuw was het in Vlaanderen populair om apen uit te beelden als mensen in een menselijke omgeving. Hier zijn ze te zien als barbiers die katten scheren.   

Een slapende kat: Cornelis Visscher, 1657
Cornelis Visscher was in de zeventiende eeuw één van de beroemdste graveurs van Haarlem en maakte vooral portretten. Deze gravure wordt beschouwd als één van de beroemdste die ooit van een kat zijn gemaakt. De slapende kat lijkt heel groot, doordat hij het hele beeld in beslag neemt. De vredig ogende scène wordt spannend door de aanwezigheid van het muisje op de achtergrond.



Katten met stilleven van vis, fruit en groente: Jan van Kessel I, 1665-1679

Jan van Kessel schilderde veel stillevens met vis in combinatie met katten en honden. Hier hebben de katten de tijd van hun leven met al het vis dat is uitgestald.


Stilleven met vis en kat: Pieter van Boucle, 1673


Pieter van Boucle schilderde vooral stillevens en schilderijen van dieren. Hij wordt gezien als één van de beste dierenschilders van Vlaanderen.


Katten en mussen (Myojakdo): Byeon Sang-byeok, ca. 1730 (Nationaal Museum van Korea)


De Koreaanse kunstenaar Beyeon Sang-byeok was beroemd om zijn gedetailleerde afbeeldingen van mensen en dieren. Volgens bronnen was hij vooral zeer goed in het vastleggen van katten en kippen. Hij kreeg hierdoor onder andere de bijnaam Byeon Goyang (Byeon Kat). Aan zijn werk is te zien dat hij veel om dieren gaf.


Twee meisjes die een kat aankleden: Joseph Wright of Derby, ca. 1768




Schilderij van een slapende kat: Hara Zaisei, eind 18e tot begin 19e eeuw (Osaka City Museum of Fine Arts)


In Japan was de kat tijdens de Edoperiode (1603-1868) een geliefd onderwerp voor kunstenaars. Volgens vele Japanse mythes bracht de kat geluk. Maneki Neko is hier een goed voorbeeld van. De kat kon volgens sommige mythes echter ook ongeluk brengen en mensen doden.



Katten in verschillende posesUtagawa Kuniyoshi, 19e eeuw

Utagawa Kunioshi was één van de grootste en laatste meesters van de Japanse houtsnijkunst(ukiyo-e). De houtsnijkunst werd populair tijdens de Edoperiode ( (1603-1868) in Japan. In het begin werden vooral verleidelijke courtisanes afgebeeld. Later kwamen daar de natuur, dieren en humoristische werken bij. De stijl had grote invloed op Europese kunstenaars, zoals Vincent van Gogh, Toulouse-Lautrec en Monet. In veel van zijn werk wordt Kunioshi's voorliefde voor katten weerspiegeld. Hij beeldde vaak katten in plaats van mensen uit. Het schijnt dat zijn studio vol met katten zat.



De dode kat: Gericault, ca. 1820 (Het Louvre, Parijs)



Gericault was vooral geïntrigeerd door de lichamen van paarden en heeft veel paarden geschilderd. Later kreeg hij een fascinatie voor de dood en schilderde veel dode mensen en lichaamsdelen. De dode kat moet waarschijnlijk in deze context worden gezien.



Slapende kat: Pierre-Auguste Renoir, 1862



Renoir schilderde regelmatig katten in gezelschap van vrouwen of meisjes (één enkele keer een jongen). Dit is zijn enige werk waarin de kat de hoofdrol speelt. Toen Renoir op leeftijd was, had hij veel last van zijn reumatoïde artritis en zou hij tijdens het schilderen vaak katten op zijn schoot hebben gehad om zichzelf warm te houden. Zijn latere werk werd daarom gekenmerkt door de aanwezigheid van kattenharen in de verf. Dit was ook een manier voor deskundigen om zijn latere werk op echtheid te controleren.



De kok en de kat: Augustin Théodule Ribot, rond 1860


Théodule Ribot is vooral bekend geworden om zijn eenvoudige keukenscènes, waarvan deze het bekendst is. De ondeugende kat maakt gebruik van de gelegenheid om stiekem een vis te stelen. Of heeft de kok hem gezien?




Hand met een kom en een kat: Vincent van Gogh,1885


Dit is de enige afbeelding (krijt op papier) van Vincent van Gogh waarop een kat te zien is. Of Vincent van Gogh van katten hield, is niet bekend. Katten komen niet in zijn brieven voor, behalve figuurlijk of als hij het over iemand had bij wie hij op bezoek was geweest.  


Mimi en haar kat: Paul Gauguin, 1890

Gauguin is vooral bekend geworden om zijn exotische schilderijen. Dit schilderij beeldt echter een zeer huiselijk aandoend tafereel uit van een peuter die met een rood-witte kat speelt.



'Zomer: Kat op een balustrade' door Théophile Steinlen, 1909



Dat Théophile Steinlen een grote liefde voor katten koesterde, is duidelijk terug te zien in zijn kunstwerken. Hij gebruikte zijn eigen katten vaak als model. Zijn huis in Parijs werd om deze reden ook wel 'Het Kattenhoekje' genoemd. Zijn beroemdste werk is 'Le Chat Noir', een affiche dat hij tekende voor het gelijknamige café in Parijs.


Kater op een geel kussen: Franz Marc, 1912



Franz Marc heeft vooral dierenportretten geschilderd. Hij zag dieren als het symbool van onschuld. Zijn werk wordt gekenmerkt door felle primaire kleuren en simpele vormen. Kleuren hadden bij hem een specifieke betekenis: blauw was mannelijke spiritualiteit, geel vrouwelijke vreugde en rood drukte geweld uit. Hij wilde vooral het innerlijk van zijn onderwerpen laten zien.



Meer Katten en kunst? Kijk naar deze video:




Lees ook het artikel Beroemde katten




______________________________________________

Afbeeldingen:
  • Gericault, le chat mort (Louvre) : Door Britchi Mirela (Eigen werk) [CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Common
  • Hand met een kom en een kat van Vincent van Gogh: Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)





Geen opmerkingen:

Een reactie posten